Okuldan geldi, "Nasıldı bugün?" diye sordunuz, "İyiydi" dedi ve odasına gitti. Bir hafta sonra yine aynı şey. Siz merak edersiniz, o susar, aranızda görünmez bir kapı belirir. Pek çok ebeveynin tanıdığı bir an bu.
Böyle günlerde Gugu'nun Instagram sayfasında paylaştığım salyangoz çizimini düşünüyorum. Başlığı şuydu: "Çocuğunuz konuşmak istemediğinde...". Bu yazı o çizimin etrafında.
"Anlat bakalım" neden işe yaramaz
"Bugün nasıldı?" ya da "Anlat bakalım" gibi geniş sorular yetişkin için basit görünür. Çocuk için ise cevaplaması zordur. Bir günün içinden neyi seçeceğini, nasıl söyleyeceğini ve söylerse ne olacağını aynı anda düşünmesi gerekir. Hissettiğini kelimeye dökmek de zamanla gelişen bir beceridir.
Üstelik soru art arda gelince çocuk sorgulanıyormuş gibi hissedebilir. Cevap vermemek o zaman bir korunma biçimine dönüşür.
Salyangoz kabuğuna çekildiğinde
Salyangoz kendini güvende hissetmediğinde kabuğuna çekilir. Kabuğu çekiştirerek ya da dürterek onu dışarı çıkaramazsınız. Böyle yapınca daha içeri girer. Kabuk, onun için korunma yeridir ve çocuğunuz da konuşmak istemediğinde çoğu zaman aynı şeyi yapıyordur.
Salyangozun dışarı çıkması için ortamın sakin ve tehdit içermeyen olması gerekir. Çocukta da öyle. İmza cümlelerimden biri bunu anlatıyor: bazen bağ, konuşmakla değil; güvenle kurulur.
Soru yerine yan yana durmak
Yüz yüze oturup bakışları üzerinde tutmak bazı çocuklar için ağır gelir. Yan yana yapılan işler daha kolaydır: birlikte çizim yapmak, bir oyuna eşlik etmek, arabada yolculuk etmek. Araba yolculuğunda göz göze gelmezsiniz ve çocuk bir şey söylemek zorunda hissetmez. Çoğu zaman konuşma da işte o sırada, hiç beklenmedik bir anda başlar.
Soru sormak yerine gördüğünüzü söyleyebilirsiniz: "Bugün biraz yorgun görünüyorsun." ya da "Resmini çok dikkatle yapıyorsun." Bu cümleler çocuktan cevap istemez, ama onu fark ettiğinizi bildirir.
Sessizlikle birlikte kalmak
Sessizlik çoğu ebeveyne rahatsız gelir ve onu bir şeyle doldurmak ister. Oysa çocuğun yanında susabilmek de bir iletişimdir. "Konuşmak istediğinde buradayım" demek ve sonra gerçekten orada olmak çocuğa kapının açık olduğunu gösterir.
Bu sürecin ne kadar süreceğini bilemem. Çocuk kendi hızında ilerler. Siz kapıyı açık bırakın.
Konuşma gecikmesi ile konuşmak istememe arasındaki fark
İkisi sık karıştırılıyor. Konuşma gecikmesi, çocuğun yaşına göre kelime ya da cümle kurmakta zorlanmasıdır. Bu yazı o durumla ilgili değil. "Çocuğum konuşmuyor" diye arama yapan bir ebeveynin sorusu çoğu zaman bunu kapsar. Çocuğunuz yaşına göre çok az kelime kullanıyorsa çocuk doktorunuzla ya da dil ve konuşma değerlendirmesi yapan bir uzmanla görüşmek doğru adrestir.
Burada anlattığım çocuk konuşabilen, ama belli anlarda ya da belli kişilerle konuşmak istemeyen çocuk. Fark çocuğun konuşma isteğindedir.
Ne zaman bir psikologla görüşmek
Çocuk bir süredir hep kapalıysa ve bu uzuyorsa, uyku, iştah, arkadaşlık ya da okul isteği değişmişse, evde ve okulda artık kimseyle konuşmuyorsa bir çocuk psikoloğuyla konuşmayı düşünebilirsiniz. Çocuğunuz kendine zarar vermekten söz ediyorsa vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.
Ben çocuklarla çoğunlukla oyun yoluyla çalışırım, ebeveynlerle de çocuğa nasıl eşlik edebileceğimizi birlikte konuşurum. Ayrıntılar için ebeveyn danışmanlığı ve oyun terapisi sayfalarına bakabilirsiniz. Sormak istediğiniz bir şey olursa 0533 576 00 78 numarasından bana ulaşabilirsiniz.
Bir çocuk anlaşıldığında değişir. Önce yanında durmak, sonra gelirse dinlemek yeterli olabilir.
Sık sorulan sorular
Okulda konuşuyor, evde konuşmuyor. Ne yapmalıyım?
Çocuklar evi çoğu zaman gün boyu tuttukları duyguları bıraktıkları yer olarak görür ve yorgun gelir. Eve gelir gelmez soru sormayın, önce dinlenmesine, bir şey atıştırmasına izin verin. Belirli ortamlarda hiç konuşmuyorsa ve bu uzun sürüyorsa bir çocuk psikoloğuyla görüşmeyi düşünün.
Soru sormak yerine ne yapılır?
Yan yana bir işe girişin: çizim, oyun, yemek hazırlamak, yürüyüş. Gördüğünüzü söyleyin ve cevap beklemeyin. Çocuk "buradayım" cümlesini çoğu zaman sorudan daha rahat karşılar.
Ergen kapıyı kapattığında ne yapılır?
Ergenlikte mahremiyet isteği sağlıklı bir ihtiyaçtır. Kapıyı zorlamayın. Kısa bir cümleyle "Konuşmak istersen buradayım" demek ve çocuğun yanına yemek ya da bir bardak çay bırakmak yeterli olabilir. Uzun süre içe kapanma, uyku ya da iştahta belirgin değişim varsa bir psikologla görüşmek iyi olur.
Çocuğum duygularını anlatmıyor, ne yapabilirim?
Duygusunu bir kelimeyle ifade etmek çocuk için zor olabilir. Çizim, oyun, hikâye kitabı ya da duygu kartları gibi araçlar kapıyı aralayabilir. Siz de kendi duygunuzu basitçe adlandırarak örnek olabilirsiniz: "Bugün biraz yorgunum."
Ne zaman destek aranır?
Susmak uzuyorsa, uyku, iştah, arkadaşlık ya da okula gitme isteği değişmişse ya da siz çocuğunuza nasıl yaklaşacağınızı bilemiyorsanız. Görüşmede çocuğu ve aileyi dinler, size eşlik ederim.
Adana'da yüz yüze görüşmek isterseniz Adana'da çocuk psikoloğu sayfasında nasıl çalıştığımı anlattım.
