Bilişsel Davranışçı Terapi, duygusal ya da davranışsal olarak zorluk yaşanan durumlarda düşünce, duygu ve davranış arasında kurulan ilişkinin bazı yanlış inanışlara yol açtığını ve bireyi bu yönde şartlanmaya ittiğini söyler. Birey bu inançları sebebiyle sevilmediğini, değer görmediğini ya da başarısız biri olduğunu düşünebilir. Bu yönde düşünen biri duygusal olarak daha olumsuz hisseder ve içine kapanabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi, olumsuz yönde gelişen şartlanmaları ve bunlarla ilişkili inanç sistemini fark etmeyi, bu inanç sisteminin duygu ve davranışlara nasıl yansıdığını kişiye göstermeyi amaçlar. Terapi sürecinde en temel prensip olarak işlevsiz ve iyi gelmeyen düşüncelerin alternatif ve gerçekçi düşüncelerle değişimi sağlanır. Düşünce düzeyinde yaratılan değişimin duyguları da olumlu yönde etkileyeceği ve bu sayede istenen davranış değişiminin gözleneceği kabul edilir. Terapide kullanılan yöntemler sayesinde bireye çeşitli baş etme yolları öğretilir. Böylece iyi gelmeyen düşünce ve davranış örüntülerinin olumlu yönde değişmesi amaçlanır.
Çocuklar için kullanılan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) uygulaması, çocuk ya da ergene ve ebeveyne belirli becerileri ve baş etme yollarını öğretmeyi amaçlayan, kısa süreli (genellikle sekiz ile on iki seans arası) ve yapılandırılmış bir terapi yöntemidir. Bilişsel Davranışçı Terapi; düşünce, duygu, davranış ve bu üç bileşen arasındaki ilişkiye, düşüncelerin duygu ve davranışları nasıl etkileyip yönlendirdiğine odaklanan bir terapi yaklaşımıdır. Depresyon, kaygı bozuklukları, davranış problemleri, fobiler, obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlarda sıkça kullanılan, etkililiği araştırmalarla gösterilmiş, kanıta dayalı bir terapi protokolüdür.
Çocuklarda bilişsel davranışçı terapi ve aile uygulamaları
Çocukla yürütülen Bilişsel Davranışçı Terapi uygulamalarında aile desteği oldukça önemlidir. Aile tutumlarındaki değişim, çocuklarda gözlenen uyumsuz davranışların değişiminde kritik bir rol oynar. Yalnızca çocuğun değil ebeveynlerin de süreç içinde eğitilmesi ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesi terapi sürecinin bir parçası haline gelir. Özellikle küçük yaştaki çocuklarla yürütülen uygulamalarda kullanılan davranışçı yöntemler ailelere anlatılır ve ev ortamında da kullanılması önerilir.
Örneğin davranım bozukluğu gibi durumlarda çocuğun olumlu ve istenen yöndeki davranışlarını pekiştirmek ve bu sayede kabul görme duygusunu artırmak amaçlanır. Başlangıçta somut pekiştireçlerle (yapıştırma, gülen yüz gibi) ödüllendirilen çocuk, bu sırada ebeveynin onayını da alır; süreç boyunca soyut pekiştireçler (onaylama, aferin, gülümseme gibi) devrededir. Bir süre sonra soyut pekiştireçler somut olanlarla eşlenir ve onların yerini alır. Bu sayede çocuğun içsel denetimi ve davranış kontrolünü kazanması amaçlanır. Bu süreçte ebeveynle ve okulla işbirliği kurmak, terapi protokolünde eşgüdümlü çalışmak çok önemlidir.
Çocuklarda bilişsel davranışçı terapi uygulamaları
Çocuğun yaşadığı zorluk alanı göz önünde bulundurularak davranım problemleri (öfke kontrol sorunu, uyum bozucu ya da yıkıcı davranışlar), duygusal güçlükler (depresyon, kaygı gibi), fobiler, akran zorbalığı, obsesif kompulsif bozukluk ya da travmaya bağlı durumlarda farklı yöntemler kullanılır. Temelde olay ile düşünce arasında bağ kurulur; bu düşüncelerin duygu ve davranışları nasıl etkilediği ve onlardan nasıl etkilendiği çocukla paylaşılarak çocuğa sorun çözme yöntemleri öğretilir.
Duygusal güçlüğü olan çocuklarla yapılan uygulamalarda duyguların adlandırılması, olayla ve o sırada akıldan geçen düşüncelerle ilişkilendirilmesi amaçlanır. Çocuk o duyguyu, duygunun bedenindeki etkilerini, düşünce ve davranışlarına nasıl yansıdığını keşfeder. Düşüncelerin işlevsel şekilde değişimi, yani daha farklı nasıl düşünebileceği çocuğa öğretilir. Ev ödevleriyle (düşünce kaydı, davranışsal ödevler gibi) seanslarda kurulan bağların pekiştirilmesi amaçlanır. Çocuğun yaşına göre uyarlanmış nefes ve gevşeme egzersizleri, baş etme kartları kullanılabilir. Oyunlar aracılığıyla (bazen oyun terapisinden de destek alınarak) çocuğun rahatlaması sağlanır. Çocuk ve terapist bir ekip gibi çalışarak çocuğun problem çözme becerilerini geliştirir. Bu süre boyunca ebeveynle ve okulla da işbirliği içinde çalışılır.
Psikoterapi süreci sonlansa bile, çocuğun benzer durumlarla karşılaştığında uygulayabileceği beceriler Bilişsel Davranışçı Terapi protokolü sayesinde büyük ölçüde kazandırılmış olur.
Adana'da çocuk ve ergenlerle bilişsel davranışçı terapi
Bilişsel davranışçı terapiyi Seyhan'daki Gugu Çocuk'ta çocuklar ve ergenlerle yürütüyorum. Beck Enstitüsü'nün çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi eğitimini tamamladım. En sık kaygı, sosyal kaygı, sınav kaygısı, takıntılar, depresif duygular ve öfke konularında bu yöntemden yararlanıyorum.
Süreç çoğu zaman sekiz ile on iki seans arasında planlanıyor. Hedefleri ilk görüşmelerden sonra birlikte belirliyoruz. Seanslar arasında küçük ev çalışmaları veriyorum, sizi de sürecin içinde tutuyorum ve gerektiğinde okulla iletişim kuruyorum.
Konuşma temelli bir çalışma olduğu için daha büyük çocuklarda ve ergenlerde online görüşme de düşünülebilir. Bunu yaşa ve zorluğa göre birlikte karara bağlıyoruz. Ergenlerle nasıl çalıştığımı Adana ergen psikoloğu sayfasında ayrıca anlattım.
Adres: Kurtuluş Mahallesi, Ziyapaşa Bulvarı No:21, Kat:2, Daire:8 (Ser Apartmanı), Seyhan. Pazartesiden cumartesiye 09:00-19:00 arası çalışıyorum, pazar günü kapalıyım.